Crossing the border between religion and civilization. Trends and cases in the study of Islamic and western civilizations

Crossing the border between religion and civilization. Trends and cases in the study of Islamic and western civilizations, Mükerrem Miftah’ın din ile medeniyet arasındaki ilişkinin farklı düşünce geleneklerinde nasıl kurulduğunu araştırdığı akademik bir çalışmadır. Kitap, İslam ve Batı medeniyetleri üzerine geliştirilen teorileri karşılaştırırken dinin bu yaklaşımlardaki açık ya da örtük konumuna odaklanır.

Kitabın Konusu

Mükerrem Miftah, medeniyeti yalnızca siyasi kurumlar, ekonomik gelişmeler veya tarihsel olaylarla açıklamanın yeterli olup olmadığını sorgular. İnançların, kutsal kaynakların ve dinî dünya görüşlerinin medeniyet tasavvurlarını nasıl etkilediğini araştırır. Bu amaçla önce medeniyet kavramına ilişkin teorik tartışmaları ele alır, ardından İslam ve Batı medeniyetleri üzerine çalışan düşünürlerin yaklaşımlarını karşılaştırır.

İnceleme üç temel eğilim etrafında şekillenir: tarihî-ampirik, dinî-felsefi ve çok katmanlı yaklaşım. Bu sınıflandırma, teorilerin kullandıkları yöntemleri, öne çıkardıkları kavramları ve din ile medeniyet arasında kurdukları bağı birlikte değerlendirmeyi mümkün kılar. Yazar ayrıca çok katmanlı yaklaşımın İslam medeniyeti çalışmalarında daha görünür olduğuna dikkat çeker.

Ana Fikir ve Temalar

Kitabın merkezindeki düşünce, dinin medeniyet araştırmalarında göz ardı edilemeyecek bir unsur olduğudur. Bununla birlikte eser, bütün teorilerin dini aynı biçimde ele aldığını savunmaz. Bazı yaklaşımlar dini medeniyetin kurucu zemini sayarken bazıları onu tarihsel gelişimi etkileyen unsurlardan biri olarak görür.

• Din ve medeniyet ilişkisi: Dinin medeniyetlerin oluşumunda ve tanımlanmasında üstlendiği rol araştırılır.
• İslam ve Batı medeniyetleri: İki medeniyete ilişkin teorilerin benzer ve ayrışan yönleri karşılaştırılır.
• Medeniyet teorileri: Farklı düşünürlerin medeniyet kavramını hangi ölçütlerle açıkladığı incelenir.
• Yöntem tartışması: Tarihsel, felsefi ve disiplinler arası yaklaşımların sağladığı imkânlar değerlendirilir.
• Karşılaştırmalı okuma: Dinin teoriler içinde ne ölçüde açık veya örtük biçimde yer aldığı sorgulanır.

Kitapta İncelenen Düşünürler

Eser kurmaca bir anlatıya sahip olmadığı için geleneksel anlamda karakterlerden söz edilemez. İncelemenin odağında İbn Haldun, Arnold Toynbee, Marshall Hodgson, Oswald Spengler, François Guizot, Karl Jaspers, Auguste Comte, Said Halim Paşa, İsmail Raci el-Faruki ve Sezai Karakoç gibi medeniyet düşüncesine katkı sunmuş isimler bulunur.

Bu düşünürler yalnızca görüşleri sıralanan kişiler olarak kullanılmaz. Her bir yaklaşım; medeniyet tanımı, İslam veya Batı medeniyetini sınırlandırma biçimi ve dine verdiği yer bakımından belirli sorularla incelenir.

Editör Değerlendirmesi

Kitabın güçlü yanı, geniş bir teorik literatürü anlaşılır bir sınıflandırma altında karşılaştırmaya çalışmasıdır. Üç eğilimden oluşan çerçeve, birbirinden farklı düşünürlerin aynı mesele karşısındaki konumlarını görmeyi kolaylaştırır. İslam ve Batı medeniyetlerini tek tip yapılar olarak sunmaması da çalışmanın dikkate değer yönlerinden biridir.

Buna karşılık eser, akademik terminolojiye ve kuramsal tartışmalara yoğun biçimde dayanır. Din veya medeniyet teorileri hakkında başlangıç düzeyinde bir anlatı arayan okurlar için ağır ilerleyebilir. Kitabın asıl gücü popüler bir medeniyet tarihi sunmasında değil, kavramları ve teorik yaklaşımları sistemli biçimde karşılaştırmasında yatar.

Kimler İçin Uygun?

Kitap özellikle medeniyet çalışmaları, din sosyolojisi, İslam düşüncesi ve Batı düşünce tarihiyle ilgilenen araştırmacılara hitap eder. Lisansüstü öğrenciler ve dinin toplumsal yapılarla ilişkisini teorik düzeyde incelemek isteyen okurlar da eserden yararlanabilir. Olay merkezli, hızlı okunan bir tarih anlatısı bekleyenlerden çok kavramsal çözümlemelere zaman ayırmayı sevenlere uygundur.