Ekoloji ve Ekonomi I

Ekoloji ve Ekonomi I, Oğuz Karayemiş’in ekonomi politik eleştiriyi ekoloji, posthümanizm ve yeni metafizik tartışmalarıyla buluşturduğu kuramsal bir çalışmadır. Kitap, ekonomik faaliyetleri doğadan ayrı ve yalnızca insanlara ait süreçler olarak gören yaklaşımlara itiraz eder.

Ekoloji ve Ekonomi I ne anlatıyor?

Kitabın hareket noktası, ekonominin ekolojinin dışında işleyen bağımsız bir alan olmadığı düşüncesidir. Üretim; insanlar kadar canlılara, cansız varlıklara, teknolojik düzenlemelere ve yeryüzünün maddi koşullarına da bağlıdır. Bu nedenle ekonomi politik, insan merkezli sınırlarının ötesine geçirilerek bir politik ontoloji meselesi hâline getirilir.

Oğuz Karayemiş, Karl Marx’ın ekonomi politik eleştirisini yeni materyalizm, nesne yönelimli ontoloji ve posthümanist düşünceyle diyaloğa sokar. Sermayenin doğayı ölçülebilir, kullanılabilir ve değiştirilebilir bir kaynağa dönüştürme çabası kitabın başlıca sorunlarından biridir. Buna karşılık yeryüzü, edilgen bir arka plan değil; sermayenin girişimlerine sınırlar koyabilen ve beklenmedik sonuçlar üretebilen etkin bir alan olarak düşünülür.

Ana fikir ve temalar

Çalışmanın temel savı, ekolojik kriz ile kapitalist üretim ilişkilerinin birbirinden ayrı incelenemeyeceğidir. Kriz, yalnızca yanlış çevre politikalarının sonucu olarak değil, sermayenin yeryüzünü sürekli kaynaklaştırma girişimi ile yeryüzünün buna gösterdiği mukavemet arasındaki çatışma üzerinden ele alınır.

• Ekonomi ve ekoloji ilişkisi: Ekonomi, ekolojik süreçlerin içine gömülü bir faaliyet olarak yeniden tanımlanır.
• İnsan merkezcilik eleştirisi: Üretim ve mücadele süreçlerinde insan olmayan eyleyicilerin payı görünür kılınır.
• Sermayenin kaynaklaştırma girişimi: Doğanın kullanım ve değişim değerine indirgenmesinin ontolojik temelleri sorgulanır.
• Yeryüzünün mukavemeti: Maddi dünyanın sermaye tarafından bütünüyle denetlenemeyen özellikleri öne çıkarılır.
• Yeni proletarya ve devrimci imkânlar: Siyasal özne, yalnızca geleneksel insan merkezli sınıf kategorileri içinde düşünülmez.

Virtüel doğa, üretken mekanizmalar ve ifade rejimleri

Kitabın kuramsal çerçevesinde “virtüel doğa”, “üretken mekanizmalar” ve “ifade rejimleri” gibi kavramlar belirleyici bir yer tutar. Bu kavramlar, üretimin yalnızca fabrikada ya da pazarda gerçekleşmediğini; maddi oluşumlar, toplumsal ilişkiler ve anlamlandırma biçimleri arasında kurulan bağlantılarla işlediğini açıklamak için kullanılır.

Karakterler ve kavramsal aktörler

Bu eser kuramsal bir inceleme olduğu için romandaki anlamıyla karakterlere sahip değildir. Metnin merkezinde düşünürler, kavramlar ve insan olmayan eyleyiciler bulunur.

• Karl Marx: Ekonomi politik eleştirisi kitabın başlıca düşünsel dayanaklarından birini oluşturur.
• Sermaye: Doğayı kaynaklaştırmaya ve üretim süreçlerini genişletmeye çalışan yapısal güç olarak incelenir.
• Yeryüzü: Pasif bir çevre değil, sermayenin girişimlerine mukavemet gösterebilen maddi bir aktör şeklinde ele alınır.
• İnsan olmayan eyleyiciler: Canlılar, cansız varlıklar ve teknolojik düzenlemeler üretimin kurucu bileşenleri arasında değerlendirilir.
• Yeni proletarya: Devrimci imkânların ve değişen siyasal özne anlayışının tartışıldığı kavramsal odaktır.

Editör değerlendirmesi

Ekoloji ve Ekonomi I, ekolojik krizi kapitalizmin çevre üzerindeki etkilerini sıralamakla yetinmeden ontolojik bir zeminde tartışmasıyla dikkat çekiyor. Marx’ın eleştirisini posthümanist ve yeni materyalist yaklaşımlarla bir araya getirmesi, kitabın özgün yönünü oluşturuyor.

Buna karşılık yoğun kavram kullanımı, ekonomi politik veya çağdaş Felsefe tartışmalarına uzak okurlar için başlangıçta zorlayıcı olabilir. Eser, hızlı çözümler ya da uygulamaya dönük bir çevre programı sunmaktan çok, ekoloji ile ekonomi hakkında nasıl düşündüğümüzü dönüştürmeye yöneliyor. Kavramsal çerçevesiyle sabırlı ve dikkatli bir okuma isteyen kitap, özellikle teori odaklı okurlar için güçlü bir tartışma alanı açıyor.

Kimler için uygun?

Kitap; Marksizm, politik ekoloji, posthümanizm, yeni materyalizm ve çağdaş metafizikle ilgilenen okurlara hitap ediyor. Ekolojik krizin ekonomik sistemle bağını daha teorik bir düzeyde anlamak isteyenler de eserden yararlanabilir. Temel felsefe ve ekonomi politik kavramlarına aşinalık, metni takip etmeyi kolaylaştıracaktır.